Koncepti programor i Lëvizjes VETËVENDOSJE! për mërgatën

Nga konferenca për media, mbajtur më 6 gusht

Fjala e Puhie Demakut

Diaspora shqiptare ka luajtur një rol të rëndësishëm në mbijetesën politike dhe ekonomike të shqiptarëve në ish Jugosllavi. Ajo u kthye jo vetëm në strehë për të përndjekurit politikë, gazetarët, artistët e shkrimtarët, por financoi për vite, madje edhe dekada me radhë ekzistencën ekonomike, politike  dhe arsimin. Gjatë luftës në Kosovë, diaspora dha një mbështetje të fuqishme duke vënë në shërbim resurse njerëzore dhe materiale. Ndikimi i saj politik pas luftës është reduktuar aq shumë, sa roli i saj tani është fare i parëndësishëm, përveç në aspektin e remitancave, ku diaspora luan rol të fuqishëm në stabilitetin socio-ekonomik të Kosovës. Përkundër angazhimit të madh politik dhe mbështetjes financiare të pakusht të diasporës, ajo është lënë pas dore nga të gjitha qeveritë e deritashme

Lëvizja VETËVENDOSJE! i kushton mërgatës një rëndësi të veçantë. Ne konsiderojmë që mërgata e Kosovës ka një potencial shumë të madh për të qenë dhe duhet të jetë pjesë aktive e shtetëndërtimit dhe zhvillimit të Kosovës. Punonjësit, paratë e Kosovës e madje edhe njerëzit më të arsimuar të Kosovës, profesionistët më të zotë të saj, sot ndodhen kryesisht në mërgim.

Lëvizja VETËVENDOSJE! angazhohet që mërgata e Kosovës të kthehet nga objekti në subjekt, si në vendin e prejardhjes ashtu edhe në vendin mysafir, duke krijuar kushte që ajo t’i mbron interesat e saj, të ndihmojë në zhvillimin dhe ndërtimin e vendit dhe të çmohet për punën e saj.

E drejta e votës


Lëvizja Vetëvendosje e çmon diasporën  si pjesë vitale të popullit shqiptar dhe angazhohet që asaj t’i garantohen të gjitha të drejtat që u garantohen qytetarëve të Kosovës që jetojnë në vend. Ndër këto të drejta ëshë edhe e drejta elementare demokratike, e drejta për të votuar dhe e drejta për t’u zgjedhur. Deri më tani këto të drejta Qeveria e Kosovës ia ka ofruar shqiptarëve në diasporën vetëm në kuptimin formal, ndërsa ua ka ndaluar në kuptimin praktik. Këtë e vërteton më së miri numri i votuesve nga diaspora që morrën pjesë në zgjedhjet e vitit 2010.

Lëvizja VETËVENDOSJE! angazhohet që të krijohen kushte ku qytetarët e saj në ditën e zgjedhjeve do të mund të votonin në objektet fizike të përfaqësive diplomatike (ambasada e konsullata), përmes një procedure të ngjashme apo të njejtë me atë që zë vend në ditën e zgjedhjeve në Kosovë. Kjo do të evitonte kosto shtesë për buxhetin e Kosovës, do të garantonte të drejtën e votës dhe realizimin e saj sipas standardeve demokratike dhe ligjore.

E drejta e përfaqësimit

Lëvizja VETËVENDOSJE! angazhohet që të sigurohen vendet në parlament për përfaqësuesit e diasporës. Vetëm me një përfaqësim politik diaspora e Kosovës mund t’i realizojë të drejtat e saj dhe t’i mbrojë interesat si një pjesë e popullsisë së Kosovës me halle të veçanta.

Përveç kësaj, Lëvizja VETËVENDOSJE! po ashtu angazhohet për pjesëmarrje në institucione të përfaqësuesve të diasporës. Lëvizjes VETËVENDOSJE! nuk do e kufizojë përfaqësimin e diasporës  vetëm në  pozitën e kreut të ministrisë së  diasporës.

Lëvizja VETËVENDOSJE! angazhohet për përfaqësimin sektorial të diasporës në të gjithë sektorët e institucioneve tona (ministri, diplomaci, agjenci ekzekutive të pavarura, etj), të cilat prekin direkt ose indirekt në fushat e jetës së mërgimtarëve tanë. Kjo do të arrihet përmes angazhimit të ekspertëve kompetentë si këshilltarë nga diaspora në p.sh. ministrinë e arsimit, ministrinë e punëve të jashtme dhe atë të brendshme, ministrinë e zhvillimit ekonomik, institutin e diasporës etj, por edhe si përfaqësues politik të këtyre institucioneve.

Privilegje në investime

Rreth 45% të remitancave të dërguara në Kosovë nga diaspora jonë shfrytëzohen për konsumim të përditshëm, për nevojat e përditshme ushqimore dhe tjera. Vetëm 11% përdoren për investime në biznes.

Lëvizja VETËVENDOSJE! synon që të përmirësohet ky bilanc në favor të investimeve, duke krijuar lehtësime për investime nga ana e diasporës në Kosovë. Kjo do të sjellë përfitime për diasporën, sepse ata do të mund t’i investojnë paratë e tyre në një ambient të sigurtë dhe të favorshëm, duke zbutur edhe varshmërinë e familjeve të tyre në Kosovë nga remitancat e për pasojë, përmes kësaj politike do të ndikohet pozitivisht edhe  në qëndrueshmërinë afatgjatë socioekonomike të vendit.

Ne besojmë se do të duhej të krijohet një zyrë e veçantë në Ministrinë e Tregtisë, që do të merret vetëm me mërgimtarët tanë, që dëshirojnë të investojnë në Kosovë për t’i udhëzuar ata dhe për t’i ndihmuar me lehtësime për nisjen e biznesit.

Poashtu persona të veçantë do të angazhohen në ambasadat e Kosovës që do të jenë në lidhje të drejtpërdrejt me Ministrinë e Tregtisë për t’iu ofruar informata, udhëzime dhe ndihmë konkrete mërgimtarëve tanë në vendet e tyre të qëndrimit, për mundësitë e investimit në Kosovë dhe lehtësimit të regjistrimit të bizneseve nga vendi i qëndrimit të tyre.

Një prej lehtësimeve që Lëvijza VETËVENDOSJE! do të krijojë për investuesit nga mërgata jonë është lirimi i tyre nga çfarëdo tatimi deri në momentin e lëshimit të produktit të tyre në treg ose fillimit të operimit të biznesit.

Fjala e Faton Topallit

Lëvizja VETËVENDOSJE!  i definon çështjet të cilat kanë të bëjnë me mërgatën  në tri fusha kryesore:

•    Në raport me Kosovën

•    Në raport me vendin ku jetojnë qytetarët e Kosovës në mërgim dhe

•    Në raport me marrëdhëniet ndërshtetërore të Kosovës me shtetet në të cilat jetojnë qytetarët tonë.

Qeveria e Kosovës e ka reduktuar rolin dhe angazhimin e saj për qytetarët e Kosovës që jetojnë jashtë vendit, duke e trajtuar problemin e mërgatës si një çështje kulturore, e cila mund të mbështetet përmes krijimit të dy tri qendrave kulturore dhe organizimit të disa takimeve formale me ministrin e diasporës.

Kjo qasje politike, që trajton  30 % të shtetasve të Kosovës si arbëreshët e Italisë, shqiptarët e Turqisë apo çamët e Greqisë, flet për një politikë që është larg realitetit me të cilin ballafaqohen mërgimtarët tanë.

Nuk ka dyshim që një pjesë e mirë e mërgimtarëve shqiptarë është integruar jashtëzakonisht mirë, ashtu siç nuk ka dyshim që edhe një pjesë tjetër e mërgatës ka mbetur e pa u integruar dhe është kthyer në një problem të madh si për vetveten, ashtu edhe për shtetet mikpritëse. Kjo ka ndikuar që pikërisht kjo pjesë e qytetarëve të ketë probleme të mëdha në punësim, që fëmijët e tyre të trashëgojnë varfërinë, të dërgohen në shkolla për fëmijët dhe të rinjtë me nevoja të veçanta, të trajtohen si të sëmurë psiqikë e të diskriminohen ndonjëherë edhe në shkollimin profesional, vetëm për shkak të përkatësisë së tyre nacionale. Ky është realiteti dhe ky realitet nuk trajtohet askund në politikën qeveritare. Ky realitet nuk mund të ndryshohet as përmes aktiviteteve  kulturore  as përmes takimeve të Ministrit të Diasporës me mërgimtarë.

Lëvizja VETËVENDOSJE! angazhohet që përmes dialogut ndërshtetëror të krijojë kushte të favorshme për integrimin e qytetarëve të Kosovës, në vendet ku ata jetojnë. Vetëm si qytetarë të integruar mirë ata mund t’i shërbejnë zhvillimit të familjeve të tyre, zhvillimit të Kosovës dhe zhvillimit të vendeve ku ata jetojnë.

Ky integrim, së paku për atë pjesë të mërgatës e cila ka vështirësi, duhet të mbështetet nga shteti i Kosovës, ashtu siç kanë bërë edhe shtetet tjera me probleme të ngjashme të migracionit. Ne e dimë nga praktika e vendeve të tjera që kjo është e mundshme, që është e realizueshme nga ana praktike dhe materiale dhe që nevojitet një ndihmë fillestare e shtetit për t’i vënë  në lëvizje mekanizmat e nevojshëm. Si Lëvizje VETËVENDOSJE! kemi një koncept të qartë për realizimin e një politike të tillë dhe jemi të gatshëm ta implementojmë në praktikë. Aq më shumë kur dihet që fjala është për interesa dypalëshe.


Karshi politikës së integrimit Lëvizja VETËVENDOSJE!, në konceptin e saj për mërgatën,  angazhohet për një dialog ndërshtetëror,  i cili ka për qëllim përmirësimin e pozitës strukturore të diasporës në vendet në të cilat ajo jeton dhe kjo nënkupton çështjet që kanë të bëjnë duke filluar nga rregullimi i të drejtës së qëndrimit e deri tek çështjet që kanë të bëjnë me pensionet invalidore dhe ato të pleqërisë.

Lëvizja VETËVENDOSJE! do ta mbështesë  mërgatën e Kosovës, të organizohet për ta kthyer atë në një faktor relevant që mbron interesat e saj, që mbron interesat e Kosovës dhe që kthehet në një urë miqësie mes vendit ku jeton dhe Republikës së Kosovës. Vetëm një diasporë e vetëdijshme politikisht, e organizuar në kuptimin shoqëror dhe me një program të qartë politik mund të kontribuojë në zhvillimin dhe ndërtimin e vendit dhe në mbrojtjen e interesave të saj.

Lëvizja VETËVENDOSJE!  angazhohet që mërgimtarët në vendet ku jetojnë të mbështeten nga shteti i Kosovës në ruajtjen e identitetit kombëtar. Deri më tani janë zhvilluar vetëm politika ditore, pa koncepte afatmesme dhe afatgjata. Pa një studim të mirëfilltë për gjendjen e mërgatës  të ekspertëve të fushave të ndryshme nuk mund të ketë ruajtje përmbajtësore të identitetit kombëtar.

Një fushë tjetër e rëndësishme për mërgatën nga pikëpamja e Lëvizjes VETËVENDOSJE! janë marrëdhëniet ndërshtetërore të Kosovës me shtetet në të cilat jetojnë qytetarët tanë.

Shteti i Kosovës e ka për obligim t’i mbështesë qytetarët e Kosovës dhe t’i mbrojë të drejtat e tyre kudo që ata jetojnë. Kjo mbrojtje mund të vie vetëm përmes marrëdhënieve bilaterale, të cilat rregullojnë raportet mes dy vendeve për çështjet e emigracionit.

Lëvizja VETËVENDOSJE! angazhohet që në marrëdhëniet bilaterale me shtetet në të cilat ka koncentrim të migracionit nga Kosova, të forcojë pozitën e qytetarëve të Kosovës në këto vende dhe t’i mbrojë interesat e tyre.


Lëvizja VETËVENDOSJE! angazhohet që para nënshkrimit të çfarëdo marrëveshje bilaterale  t’i ketë parasysh interesat e imigrantëve nga Kosova dhe pasojat  negative që mund të  rrjedhin nga marrëveshjet e tilla. Para nënshkrimit të çfarëdo marrëveshje bilaterale ajo do të kërkojë mendimin e ekspertëve nga  diaspora, për pasojat e mundshme të marrëveshjes për qytetarët e Kosovës që jetojnë në atë vend.

Lëvizja VETËVENDOSJE!